Op 28 mei 1884 vaardigde koning Leopold II, die het noodzakelijk achtte om verschillende dorpen te verbinden met de reeds bestaande spoorlijnen, een wet uit tot oprichting van de Nationale Maatschappij van Buurtspoorwegen, afgekort NMVB. In onze regio werden drie buurtspoorlijnen aangelegd. Dit station lag langs de lijn die Clavier met Comblain-au-Pont verbond. Het belangrijkste doel ervan was om de landelijke gebieden beter te ontsluiten. Zo kreeg het Condroz-plateau toegang tot de Ourthe-vallei, vervolgens tot de Maasvallei en ten slotte ook tot het spoornet van de Noord-Belgische spoorwegmaatschappij.

Deze landelijke lijn zorgde voor het vervoer van goederen, voornamelijk natuursteen uit de steengroeven in de regio en landbouwproducten (bieten, pulp, vlas, meel, zemelen, hooi en stro), maar ook cement, hout, kunstmest en steenkool.
‍
De tram was ook toegankelijk voor reizigers. Veel pendelaars en arbeiders maakten gebruik van de lijn Comblain-Clavier (in 1908 waren er 6554 abonnees).

Aanvankelijk werd er voor metersporen geopteerd met het oog op meer flexibiliteit en wendbaarheid op het platteland, maar geleidelijk aan werd de spoorbreedte aangepast naar exact 1,435 meter (de norm voor treinen die gebaseerd zou zijn op de breedte van de strijdwagens in het Romeinse Rijk). Bepaalde sporen werden dubbel aangelegd – het ene met een breedte van 1 meter en het andere volgens de officiële spoorwegnormen – om overslagmanoeuvres tussen tram en trein te vermijden.

Het station van Anthisnes, afgebeeld op de foto, was van cruciaal belang voor de afzet van de productie van de destijds bloeiende steengroeven.

Deze buurtspoorlijn was in gebruik tot 1955.

Op de foto is een gebouw van baksteen en kalksteen te zien dat dateert uit het einde van de 19e eeuw. Vandaag is hier de gemeenteschool gevestigd, die het gebouw decennialang deelde met het gemeentebestuur.

De gemeentelijke administratieve diensten verhuisden in 2018 naar Cour d’Omalius.

Op de achtergrond is de voormalige gendarmerie te zien. Dit gebouw huisvestte vroeger de harmonie van Anthisnes, een café-restaurant en een kapper.

Aan de rand van dit moeras, dat in 1992 werd omgevormd tot een openbaar plein, stond ook de beroemde “Cathédrale du Condroz”. Dit prachtige gebouw werd op 14 november 1973 volledig verwoest door een hevige brand. De kerk werd herbouwd en in november 1992 ingehuldigd.

Vandaag de dag staat hier ook het monument ter nagedachtenis aan de slachtoffers van de twee wereldoorlogen, dat in 1967 van de avenue de l’Abbaye naar deze locatie werd verplaatst.

Op deze ansichtkaart staat het Carrefour de Hody afgebeeld, waar zich later een tragische episode uit onze geschiedenis afspeelde. Op dit kruispunt sloeg op 6 september 1944 namelijk het noodlot toe voor verschillende inwoners van Hody.

Die dag hielden de Duitsers namelijk een strafexpeditie naar aanleiding van de dood van verschillende SS’ers tijdens een hinderlaag die de dag voordien was georganiseerd door gewapende partizanen. Motorfietsen, machinegeweren en gepantserde voertuigen verschenen er ten tonele en slachtten onschuldige inwoners van het kleine dorpje af, terwijl diverse huizen in brand werden gestoken met vlammenwerpers. Toen de wapens zwegen, waren er zeventien doden gevallen en tal van woningen verwoest. De jonge Joseph Motkin ontsnapte aan het bloedbad. Begin jaren tachtig werd hij schepen van de gemeente.

Boerderij Hourant, links op de foto, werd volledig met de grond gelijkgemaakt en de huizen van de Vinâve, een klein straatje in het centrum, gingen in vlammen op. Het eerste huis aan het begin van deze straat was een kegelbaan met de naam ‘Au cheval blanc’. Er bleven nadien enkel ruïnes over.

De straat die naar Anthisnes leidde, aan de rechterkant, was toen slechts een pad.

In 1949 werd een monument opgericht ter nagedachtenis van de slachtoffers. Het bevat de Luikse perroen – een symbool van de vrijheid – de namen van de slachtoffers en enkele woorden, gescheiden door punten en spaties die klinken als het geluid van machinegeweren.

La Rock is a hamlet of Anthisnes, situated between Vien and Fairon.
‍
De meeste huizen zijn opgetrokken in kalksteen en bedekt met grijze dakpannen of leien, wat dit mooi stukje Condroz een homogene uitstraling geeft.

Ondanks zijn kleine omvang had La Rock een eigen steengroeve, waar voornamelijk stoepranden en straatstenen werden vervaardigd. Het gehucht had ook een estaminet (een ontmoetingsplaats en ontspanningsruimte voor de inwoners), waarvan het uithangbord boven de deur van het eerste huis rechts op de foto te zien is.

Tot de Tweede Wereldoorlog waren de mannen die hier woonden voornamelijk steenhouwers, met uitzondering van enkele landarbeiders. De vrouwen stonden in voor het huishouden en zorgden voor de kinderen, maar brachten daarnaast ook dieren (meestal koeien) groot in een aangebouwde stal om te voorzien in de behoeften van het gezin.

De dieren (koeien, schapen) graasden op de zogenaamde thiers (thier betekent heuvelflank, een vrij steile helling of een steil pad in het Waals), die op de achtergrond te zien zijn en vandaag vervangen zijn door bossen.

Destijds heette deze plek Gare de Limont-Chapelle. Het was de plaatselijke tramhalte.
‍
Op 28 mei 1884 vaardigde koning Leopold II, die het noodzakelijk achtte om verschillende dorpen te verbinden met de reeds bestaande spoorlijnen, immers een wet uit tot oprichting van de Nationale Maatschappij van Buurtspoorwegen, afgekort NMVB. In onze regio werden drie buurtspoorlijnen aangelegd.
‍
• De lijn Clavier – Val Saint-Lambert
• De lijn Clavier – Comblain-au-Pont
• De lijn Warzée – Ougrée
‍
We bevinden ons hier langs deze laatste lijn.
‍
De haltes waren Warzée, Ougrée via Ellemelle, Moulin, Tavier, Hoût-si-Ploût, Plainevaux, Boncelles, Chatqueue (Seraing), Haut-Pré (Luik) en ten slotte Ougrée.
‍
Deze 21,20 km lange lijn werd op 15 mei 1914 in gebruik genomen tot Boncelles en op 21 mei 1925 van Boncelles tot Ougrée.
‍
Deze buurtspoorlijn was in gebruik tot 1947, drie jaar na de hinderlaag waarbij negen G.I.’s (soldaten van het Amerikaanse leger) om het leven kwamen. Vandaar het nabijgelegen herdenkingsmonument.

We bevinden ons hier in het hart van het dorp Tavier, met zijn huizen in lokale natuursteen. Op de foto zien we kleine winkeltjes (“waar je van alles kon vinden”). De site is sinds 1996 beschermd.

Aan de overkant bevindt zich de 18e-eeuwse Sint-Maartenskerk, die tegenwoordig enigszins aan het oog onttrokken wordt door een imposant monument ter ere van de soldaten die in beide wereldoorlogen voor het vaderland zijn gesneuveld. Dit gebouw herbergt schatten die u vandaag kunt ontdekken dankzij een QR-code bij de ingang.

Naast de kerk torent de imposante kasteelhoeve uit boven de vallei van de Magrée, met zijn markante donjon en binnenkoer. De landbouwvolumes zijn dicht bij elkaar gegroepeerd en staan duidelijk in de schaduw van het woongedeelte. Opvallend is de uitkijktoren (peperbus) die ons lijkt te observeren.

Het kasteel was de hoofdzetel van een van de zeven heerlijkheden “van achter de bossen” van het voormalige hertogdom Limburg (een enclave in het prinsbisdom Luik, de Condroz en de Ardennen, met ook nog heerlijkheden in Villers-aux-Tours, Sprimont, Esneux, La Chapelle, La Rimière en Baugnée).

Tussen Anthisnes en Vien staat een stapelmuur van enkele honderden meters lang. Deze bakende de aanpalende steengroeve af.

Stapelmuren maken deel uit van ons erfgoed en getuigen van de traditionele technieken, kennis en vaardigheden van weleer.

Omdat ze zonder mortel zijn opgetrokken, zijn ze doorlatend en ongevoelig voor water- en bodemdruk. Ze bestaan uit op maat gehouwen blokken of gestapelde breukstenen.

Ze zijn relieken van het ontginningsverleden van Anthisnes en Vien.

Hogerop zien we echter ook een herenhuis (waarschijnlijk uit de 19e eeuw) in rode baksteen, het huis Delvaux. In die tijd lieten notabelen hun huizen in baksteen bouwen om zich te onderscheiden van de andere gebouwen in breuksteen (huizen, boerderijen enzovoort die meestal uit de 17e en 18e eeuw dateren).

Een opvallend contrast met onze tijd, waarin natuursteen een edel bouwmateriaal is geworden.

De steengroeven van Anthisnes leverden het materiaal voor het monument van koning Albert en de aanleg van het Albertkanaal, evenals blokken voor de vorming van de polders in Nederland, voor de zuilen van de Pont de Fragnée en voor de Grand Poste in Luik. De natuursteen van Anthisnes behoorde tot de beste in zijn soort.

Ondanks de naam van het plein zijn er geen vijvers op de foto te zien.

Sinds de 19^e eeuw lagen er hier nochtans vier, die gebruikt werden om in te vissen. Ze raakten geleidelijk aan in onbruik omdat ze veel onderhoud vergden.

Het naburige café, dat tegelijk als gemeenschapszaal en ontmoetingsplaats diende, heette Le Casino des digues. Vervolgens werd een dorpscomité opgericht, “asbl L’Espoir du Vallon”, dat later “Le Val Pierrys” werd. Het creëerde de gelijknamige zaal aan de linkerkant van het plein dankzij de schenking van het terrein door de graaf van Massol.

Op de foto is ook de rue des Pierrys (‘steengroeven’ in het Waals) te zien, die getuigt van het rijke ontginningsverleden van de gemeente.

Links ziet u de gemeenteschool, die vandaag is vervangen door een kinderdagverblijf.

In het midden, aan het einde van de rue du Thier (thier betekent heuvelflank, een vrij steile helling of een steil pad in het Waals), zien we enkele koeien die, zoals elke avond, naar de gemeentelijke drinkplaats worden gebracht. Deze waterpunten, die in elke gemeente aanwezig waren, bleven bestaan tot het begin van de jaren 1960.

Villers zou villa betekenen en zou dus verwijzen naar een voormalig Romeins landbouwcomplex.

Dit dorp bestaat uit vier gehuchten: Targnon, Fecher, Chainay en Ratintot.

Fecher (oorspronkelijk el Fètchire in het Waals) betekent varen en Chainay is een plek beplant met eiken, terwijl Ratintot een ontmoetingsplaats was, een drankgelegenheid waar de cafébaas “zich aan alles verwachtte” of op alles voorbereid was ...

Ratintot ligt aan de invalsweg naar Villers-aux-Tours, boven de rue du Village die op deze ansichtkaart uit het begin van de 20^e eeuw is afgebeeld, op het kruispunt van Saint-Donat.

Een kleine anekdote: in de 17^e eeuw werd een persoon met de naam Ratintot op heterdaad betrapt bij het plunderen op de Ourthe, waar hij reizigers afperste. Hij was een van die rovers die schippers overvielen.

Hij werd opgesloten in het Château de la Tour in Esneux, waaruit hij op mysterieuze wijze wist te ontsnappen. Nadien voegde hij zich opnieuw bij zijn vrouw en vijf kinderen in het land van Luik, amper 10 kilometer verderop.

De torens waren verspreid over verschillende locaties, maar een ervan was duidelijk de donjon van het oude kasteel.

Villers-aux-Tours (‘Viyåtour’ in het Waals).

Villers-aux-Tours ligt tussen de dorpen Limont, Hody en het Grand Bois d’Anthisnes en bestaat uit één hoofdstraat: de rue du Village, waarlangs de kapellen Saint-Donat (1863) en Notre-Dame-de-Lourdes staan, evenals de gemeenteschool en de zaal L’Espoir. In de 13^e eeuw was Villers-aux-Tours een van de zeven heerlijkheden “van achter de bossen” van het voormalige hertogdom Limburg (een enclave in het prinsbisdom Luik, de Condroz en de Ardennen, met ook nog heerlijkheden in Tavier, Sprimont, Esneux, La Chapelle, La Rimière en Baugnée).

Zoals op de foto te zien is, beschikt het dorp over een kern van oude woningen in gestapelde kalksteen.

In het midden daarvan staat een majestueus kasteel. Het is gebouwd in Lodewijk XIV-stijl, op verzoek van Godefroid de Rahier – de kasteelheer van Logne – en zijn echtgenote Anne-Marie Philippe d’Argenteau ter gelegenheid van hun huwelijk, tussen 1682 en 1687, op de plaats van een feodale residentie die in 1675 door een brand was verwoest. Het kasteel van Villers-aux-Tours was sinds de 13e eeuw in het bezit van de familie delle Heys. Het was een van de mooiste kastelen van het land, met een dubbele gracht en vier torens, waaraan het dorp zijn naam ontleent.

Vandaag is dit kasteel eigendom van een organisatie die zich toespitst op de opvang van volwassenen met een handicap.

De zaal L’Espoir werd gebouwd door de dorpsbewoners die een plek wilden voor Zaal L’Espoir werd gebouwd door de dorpsbewoners, die een plek wilden om de verschillende activiteiten en festiviteiten van Villers-aux-Tours te organiseren. In 1886 werd een comité opgericht onder leiding van een jonge onderwijzer, Arnold Sauvage. Er werd een koor- en toneelvereniging opgericht onder de naam ‘L’Espoir de Villers-aux-Tours’. Aanvankelijk waren ze gehuisvest in een lokaal dat was opgetrokken in hout, maar dat moesten ze al snel verlaten.

Na de oorlog bouwden ze hun eigen zaal dankzij een schenking van een stuk grond door de toenmalige kasteelvrouw, op het kruispunt van de rue Fecher en de rue du Village.

De dorpsbewoners hergebruikten materialen uit een gebouw in Haillot (tussen Perwez en Ohey) en na vele ritten met paard en kar zag zaal L’Espoir het levenslicht. Ze werd in 1919 ingehuldigd.

Aan het einde van de rue Fecher (oorspronkelijk el Fètchire in het Waals, wat ‘de varen’ betekent) staat een watertoren die is omgebouwd tot woning.

We bevinden ons aan de rand van het gehucht Villers-aux-Tours, waarna we in het Bois du Mary in Esneux terechtkomen. Een beetje lager, aan de oever van een beekje met de mooie naam La Pisserotte, staat een menhir die dateert van het natuursteensymposium dat in 1998 door de gemeente Anthisnes werd georganiseerd.

Op de voorgrond verklapt de fiets tegen de muur wat in die tijd het belangrijkste vervoersmiddel was. De meeste wegen waren niet meer dan grindpaden, zoals op de foto te zien is, dus fietsers hadden veel moed, kracht en evenwicht nodig om zich van het ene dorp naar het andere te begeven.